Người Việt khởi nghiệp ở Hàn: những lần suýt gục, và cách giữ hàng ngũ

Có một giai đoạn tôi ngồi tính nhẩm, rất lạnh lùng: thêm vài cú thất bại như thế này nữa, chắc anh em phải bán nhà.

Đó không phải một câu nói cho kịch tính. Đó là một phép tính có thật, vào một buổi tối có thật, của một người Việt đang vừa học, vừa sống, vừa cố dựng một thứ gì đó ở một đất nước không phải quê mình.

Người ta hay kể chuyện khởi nghiệp ở nước ngoài bằng giọng truyền cảm hứng — cơ hội, hội nhập, vươn ra biển lớn. Tôi cũng tin vào những điều đó. Nhưng hôm nay tôi muốn kể phần ít được kể hơn: phần khi mọi thứ không chạy, và mình phải tự đứng dậy ở một nơi không có sẵn chỗ dựa.

Khởi nghiệp ở Hàn không màu hồng

Tôi bắt đầu với rất ít vốn. Vừa đi học, vừa làm, vừa thử dựng sản phẩm — cái nhịp mà ai từng ở trong đó đều hiểu: không có ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ, không có lương cố định để dựa, và mỗi quyết định sai đều quy ra tiền thật.

Tôi đã vấp. Không phải một lần. Có những dự án tôi tin chắc sẽ chạy, rồi nó không chạy. Có những khoản tôi bỏ vào, xác định là mất. Khởi nghiệp ở đâu cũng có rủi ro, nhưng làm việc đó ở một đất nước không phải quê mình thì mọi cú vấp đều nặng hơn: không có mạng lưới gia đình để đỡ, không có cái sân nhà quen thuộc để lui về, và đôi khi cả rào cản ngôn ngữ cũng khiến một vấn đề nhỏ thành ra rối rắm.

Điều đáng sợ nhất không phải mất tiền

Nếu hỏi tôi lúc khó nhất, điều gì đáng sợ nhất, câu trả lời sẽ làm nhiều người ngạc nhiên: không phải mất tiền.

Mất tiền đau, nhưng tiền còn kiếm lại được. Thứ đáng sợ hơn là khoảnh khắc mình bắt đầu nghi ngờ chính mình. Khi vài cú thất bại liên tiếp dồn lại, trong đầu sẽ có một giọng nói rất khẽ mà rất dai: "Hay là mình không đủ giỏi? Hay là mình đã sai ngay từ đầu?"

Cái giọng đó nguy hiểm hơn mọi khoản lỗ. Bởi vì khi tâm đã lung lay, mọi hành động sau đó đều mất phương hướng. Người ta ra quyết định trong sợ hãi, vội vàng gỡ gạc, và thường là vấp tiếp. Tôi nghiệm ra một điều giản dị nhưng rất thật: tâm không đủ vững thì hành động không thể đem lại kết quả.

"Hold the line" — giữ vững hàng ngũ

Có một câu tiếng Anh mà tôi tự nhắc mình suốt giai đoạn đó: hold the line — giữ vững hàng ngũ.

Nó không có nghĩa là cố đấm ăn xôi, lao đầu vào tường. Với tôi, "giữ hàng ngũ" nghĩa là: đừng để một vài trận thua đánh sập toàn bộ niềm tin vào con đường. Giữ cho cái đầu lạnh, giữ cho mình còn đứng đó để đánh trận sau.

Cụ thể, tôi gượng dậy không phải bằng một cú lội ngược dòng ngoạn mục. Tôi dựa vào những dự án khác còn đang chạy để có dòng tiền, lấy lại nhịp thở, rồi từ từ đứng lên. Không hào nhoáng. Chỉ là mỗi ngày làm đúng việc cần làm, không để nỗi sợ điều khiển tay lái.

Và điều trớ trêu — cũng là điều khiến tôi nhớ mãi — là chính những bài học này tôi vẫn hay dặn người khác. Đến khi tự mình rơi vào đúng cái hố ấy, tôi mới hiểu: biết một bài học và sống sót qua nó là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Vài điều cho người đến sau

Nếu có một người Việt trẻ đang tính sang Hàn lập nghiệp đọc những dòng này, tôi không muốn dọa, cũng không muốn vẽ màu hồng. Tôi chỉ muốn nói vài điều thật:

• Chuẩn bị vốn dày hơn bạn nghĩ. Không phải để tiêu, mà để có sức chịu đựng qua những cú vấp gần như chắc chắn sẽ tới.
• Xây mạng lưới trước khi cần đến nó. Ở xứ người, quan hệ tin cậy là tấm lưới đỡ mà tiền không mua được lúc gấp.
• Hiểu văn hóa không phải để lấy lòng, mà để không tự gây khó cho mình. Rất nhiều rắc rối đến từ hiểu lầm, chứ không từ năng lực.
• Và quan trọng nhất: giữ cái tâm cho vững. Kỹ năng học được, vốn vay được, nhưng nếu mất niềm tin vào chính mình thì không gì cứu được.

Không màu hồng, nhưng có lối

Tôi không lãng mạn hóa con đường này. Khởi nghiệp ở một đất nước không phải quê mình là một việc khó, và sẽ có những đêm bạn ngồi tính nhẩm đúng cái phép tính mà tôi từng tính.

Nhưng tôi vẫn ngồi đây, vẫn làm, vẫn đi tiếp. Không phải vì tôi giỏi hơn ai, mà vì những lúc tưởng gục, tôi đã chọn giữ hàng ngũ thay vì buông. Con đường này không màu hồng — nhưng với người đủ bền chí và đủ tỉnh để không tự đánh bại mình trước, nó luôn có một lối đi.

Đây là một lát cắt trong loạt ghi chép Sống ở Hàn — những điều rất đời thường trong gần hai mươi năm tôi gắn bó với Hàn Quốc. Nếu anh chị muốn nghe thêm, cứ ghé hỏi tôi.